Strona główna Urzędy generalne EDI Spirito di Assisi w Boliwii: różnorodna kultura i jednocząca modlitwa

Spirito di Assisi w Boliwii: różnorodna kultura i jednocząca modlitwa

poniedziałek, 31 sierpnia 2026

Ostatnim etapem mojej wyprawy do Ameryki Łacińskiej była Boliwia, gdzie przebywałem od 17 do 24 sierpnia 2026 r. Według badania przeprowadzonego przez krajowy instytut statystyczny w 2001 r. około 78% populacji stanowili katolicy, 16% protestanci lub ewangelicy, 3% należało do innych wyznań pochodzenia chrześcijańskiego, a 2,5% nie deklarowało żadnej religii. Z kolei szacunki departamentu stanu USA z 2022 r. wskazują, że katolicy stanowili około 70% ludności, protestanci ewangeliccy 14,5%, a osoby niewyznające żadnej religii 6,6%. Sytuacja Kościoła rzymskokatolickiego, mimo statystycznej większości wiernych, nie jest jednak jednolita. Brak księży na terenach wiejskich sprzyja rozwojowi szczególnej formy katolicyzmu ludowego, łączącego elementy wierzeń prekolumbijskich z chrześcijaństwem.

Rdzenne wierzenia i obrzędy są wciąż żywe i praktykowane przez plemiona Keczua, Guarani, Chiquitano, Ajmara oraz inne grupy etniczne. W górskich regionach Boliwii i Peru popularnością cieszą się tradycyjne rytuały związane z Ekeko[1] (mitologiczno-folklorystyczne „bóstwo” obfitości i dobrobytu, które zostało zmyślone) oraz Pachamamą[2] (postać Matki Ziemi), czczoną również w Chile, Peru, Ekwadorze i Kolumbii.
Być może ktoś pamięta sytuację z 2019 r., kiedy to wokół Pachamamy i papieża Franciszka narosły kontrowersje podczas synodu amazońskiego. Towarzyszący ojcom synodalnym przedstawiciele amazońskich ludów tubylczych przywieźli ze sobą kilka figurek Pachamamy i złożyli je w bocznej kaplicy kościoła Matki Bożej Szkaplerznej in Traspontina nieopodal Watykanu. Figurki te znalazły się również w centrum ceremonii, która odbyła się w ogrodach watykańskich jeszcze przed rozpoczęciem synodu. Później wyjaśniono, że uczestnicy modlitwy nie oddali pokłonu samym figurkom, ani też nie dokonali przed nimi żadnych pogańskich obrzędów. Zabierając głos na zgromadzeniu synodalnym, papież przypomniał, że „figurki Pachamamy zostały wyniesione z kościoła in Traspontina, gdzie znajdowały się bez żadnych bałwochwalczych intencji, i wrzucone do Tybru”. „Przede wszystkim – kontynuował Franciszek – wydarzyło się to w Rzymie i jako biskup tej diecezji proszę o przebaczenie tych, którzy zostali obrażeni tym gestem”.
Czy z podobną sytuacją zetknęli się pierwsi misjonarze z Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych? W 1976 r. trzej współbracia – fr. Jan KOSZEWSKI, fr. Szymon CHAPIŃSKI i fr. Rufin ORECKI – wyjechali do Montero w archidiecezji Santa Cruz de la Sierra, odpowiadając na pilną potrzebę duszpasterską miejscowego Kościoła. Wkrótce powstała kustodia boliwijska, a klasztor i parafia Matki Bożej „della Mercede” stały się centrum misyjnej działalności franciszkanów – obejmującej duszpasterstwo, opiekę medyczną, edukację oraz wszechstronne wsparcie lokalnych wspólnot. To właśnie tam odprawiłem Liturgię Światła podczas Mszy św. „w duchu Asyżu” (spirito di Assisi) i wygłosiłem swoje pierwsze kazanie w języku hiszpańskim. Współbracia z klasztoru w Montero mogą zaświadczyć, że nie głosiłem herezji. A są to: fr. Juan Carlos VARGAS CÁCERES (kustosz), fr. Rodolfo VARGAS NEGRETE (gwardian), fr. Oscar Modesto TÓRRES APAZA (proboszcz), a także fr. Ronald Ramiro ARMIJO ZELADA z Sucre.
Kolejne nabożeństwo „w duchu Asyżu”, które odbyło się w Santa Cruz, miało charakter ekumeniczny. Zorganizował je bp Stanisław DOWLASZEWICZ, nasz współbrat, który zaprosił mnie i gościł w Boliwii. W modlitwie uczestniczyli przedstawiciele różnych wyznań chrześcijańskich, w tym koptowie ortodoksyjni, anglikanie, metodyści oraz menonici.
Ostatnia celebracja „w duchu Asyżu” o charakterze franciszkańskim miała miejsce w naszej parafii María Asunta w Santa Cruz. Posługują tutaj współbracia: fr. Jan KUKLA (gwardian) oraz fr. Carlos CATALÁN MELGAR. Wśród licznie zgromadzonych parafian obecni byli bracia i siostry z Trzeciego Zakonu, katechiści, ministranci, ministrantki oraz młodzież franciszkańska.
Miałem też okazję odwiedzić tworzący się ośrodek rekolekcyjny „Jardín de la Inmaculada”, który znajduje się w malowniczej okolicy, około 70 km od klasztoru. Więcej informacji o tym miejscu można znaleźć na oficjalnym profilu: https://www.facebook.com/ofmconvBOLIVIA?_rdr.
Ktoś kiedyś powiedział, że Boliwia to jedno z najuboższych państw kontynentu, a jednocześnie jedno z najbardziej duchowych – głęboko zakorzenione w tradycjach rdzennych ludów, wrażliwe na sacrum, a zarazem otwarte na Ewangelię. W istocie kultura Boliwii jest niezwykle barwna, dynamiczna i przesiąknięta religijnością. Jak pisał Erich FROMM: „Nie było takiej kultury w przeszłości i – jak się zdaje – nie może być takiej kultury w przyszłości, która by nie miała religii”. Kultura odgrywa fundamentalną rolę w tym, jak ludzie rozumieją i praktykują swoją wiarę. Zwyczaje, tradycje, wartości i normy danej społeczności bezpośrednio kształtują przekonania religijne jej członków.
W całej historii religie wykazywały się niezwykłą zdolnością adaptacji do różnych kultur, w których się rozwijały. Proces ten obejmuje włączanie lokalnych elementów kulturowych do praktyk religijnych, reinterpretację świętych tekstów w świetle panujących realiów czy też przejmowanie świąt i rytuałów charakterystycznych dla danego regionu.
Także chrześcijaństwo – w swojej początkowej fazie rozwoju – było blisko związane z trzema kulturami: semicką, helleńską i rzymską, jednak w swej istocie nie ogranicza się do żadnej z nich. Działalność misyjna Kościoła udowadnia, że chrześcijaństwo potrafi wejść w ożywczy dialog z kulturą każdego narodu.
W obliczu kulturowej i religijnej różnorodności współczesnego świata dialog międzykulturowy i międzyreligijny jawi się jako kluczowe narzędzie promowania wzajemnego zrozumienia, poszanowania odmienności oraz pokojowego współistnienia ludzi o różnych tradycjach. Przyczynia się on do duchowego wzbogacenia poszczególnych krajów i regionów w coraz bardziej globalizującym się świecie.