W dniach 6-13 maja 2026 r. odwiedziłem nasze wspólnoty w Bułgarii, dokąd zawiozłem „światło z Asyżu”, związane z projektem spirito di Assisi (duch Asyżu). Liturgia światła odbyła się w trzech miejscach: w Sofii, Rakowskim i Plewen. Są to nasze franciszkańskie placówki, leżące na terenie trzech różnych diecezji: eparchii greckokatolickiej św. Jana XXIII w Sofii, diecezji sofijsko-płowdiwskiej oraz diecezji nikopolskiej.
Najpierw jednak kilka ciekawych faktów z historii chrześcijaństwa w Bułgarii. Misję ewangelizacyjną prowadził tutaj św. Andrzej, zwany po bułgarsku Свети Андрей Първозвани (św. Andrzej Pierwołany, „pierwszy powołany”). To on jako pierwszy odpowiedział na wezwanie Chrystusa, stąd też jego przydomek. I to właśnie on przyprowadził do Jezusa swojego brata – późniejszego św. Piotra. Apostoł Andrzej Pierwołany głosił słowo Boże wzdłuż wybrzeży Morza Czarnego i dotarł do Odessos – dzisiejszej Warny. Założył tam biskupstwo, którego pierwszym biskupem został św. Ampliusz, uczeń św. Pawła Apostoła. Wspomina o nim List do Rzymian: „Pozdrówcie umiłowanego mego w Panu Ampliata!” (Rz 16, 8).
Kolejna historyczna ciekawostka o charakterze międzyreligijnym wiąże się z ogłoszeniem w Serdyce (dzisiejsza Sofia) edyktu tolerancyjnego przez cesarza Galeriusza, który nota bene urodził się w tej okolicy. Wydarzenie to miało miejsce 30 kwietnia 311 r. Dokument oficjalnie kończył prześladowania chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim i zezwalał im na swobodne praktykowanie wiary. Sygnowali go ówcześni czterej legalni augustowie: Galeriusz, Licyniusz, Maksymin Daja oraz Konstantyn Wielki. Znamienne jest, że Galeriusz był wcześniej prześladowcą chrześcijan, a dopiero pod koniec życia – według przekazów historycznych – jakaś „bardzo wstydliwa choroba” skłoniła go do zmiany postępowania. Edykt tolerancyjny z Serdyki wyprzedził słynny Edykt mediolański z 313 r., który zmienił bieg historii świata.
Współczesna struktura wyznaniowa w Bułgarii charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem, z wyraźną dominacją prawosławia. W cyfrach wygląda to następująco: prawosławni stanowią 62,7% społeczeństwa (inne źródła podają nawet liczbę ponad 80%), muzułmanie – 10,8%, protestanci – około 1,7%, natomiast katolicy – zaledwie 0,6%. Taka sytuacja nie zawsze sprzyja głębszym relacjom ekumenicznym czy dialogowi międzyreligijnemu.
Z tego też względu nasze modlitwy i spotkania miały na celu podkreślenie solidarności między Asyżem oraz Zakonem a franciszkańskimi wspólnotami i wiernymi w Bułgarii – zarówno chrześcijanami obrządku łacińskiego, jak i wschodniego.
Pierwsze nabożeństwo odbyło się w Sofii z udziałem nuncjusza apostolskiego abp. Luciano SURIANI, który sprawuje swój urząd od 2022 r. Obecni byli: ordynariusz eparchii św. Jana XXIII katolickiego obrządku bizantyjskiego bp Petko VALOV oraz biskup emerytowany tej eparchii Hristo NIKOLOV PROJKOV. Przybył ponadto sekretarz nuncjusza ks. Christopher Michael SAYLOR, a także franciszkanie – fr. Jarosław BARTKIEWICZ, fr. Karol RZEŹNICKI oraz ja. Licznie zgromadzili się katolicy obrządku łacińskiego i wschodniego, jak też wiele osób z grupy tzw. poszukujących. Nabożeństwo poprzedził zorganizowany dzień wcześniej koncert w wykonaniu muzyków i solistów z konserwatorium muzycznego w Sofii.
W ramach mojego pobytu przygotowano również audycję na temat spirito di Assisi we franciszkańskim „Radiu Ave Maria”. Stacja ta, istniejąca od 2022 r. i nadająca swój program w Internecie na cały świat, stawia sobie za cel pogłębianie tematyki katolickiej. Wszystkich zainteresowanych tym nagraniem oraz innymi materiałami zapraszam na stronę internetową: www.radioavemaria.net.
I tutaj kolejna ciekawostka: siedziba „Radia Ave Maria” mieści się w budynku sąsiadującym z naszym klasztorem. To właśnie tam od 1925 r. przez siedem lat mieszkał abp Angelo Giuseppe RONCALLI – późniejszy papież Jan XXIII – pełniąc w Bułgarii najpierw funkcję wizytatora apostolskiego, a następnie delegata apostolskiego.
Kolejne spotkanie spirito di Assisi odbyło się w Rakowskim. Na co dzień pracują tam fr. Eugeniusz RÓŻAŃSKI (który akurat w tym czasie był nieobecny) oraz fr. Ventsislav NIKOLOV. W tamtejszej kaplicy św. Maksymiliana została odprawiona liturgia światła z udziałem zgromadzonych wiernych.
Ostatnie nabożeństwo miało miejsce w Plewen, gdzie posługują fr. Artur CHEŁSTOWSKI oraz fr. Janusz JAROSZEWSKI. Do liturgii Mszy św. włączyliśmy obrzęd światła, w którym uczestniczyli wierni, w tym studenci. W Plewen działa uniwersytet medyczny, na którym kształci się kilka tysięcy obcokrajowców. Do naszego kościoła na Msze, spotkania modlitewne i konferencje uczęszcza grupa około stu studentów reprezentujących różne tradycje: od obrządków wschodnich aż po obrządek syromalabarski i syromalankarski.
W drodze powrotnej z Plewen do Sofii nadarzyła się okazja do zwiedzenia jaskiń, których wiek szacuje się na kilka (kilkanaście?) milionów lat. Jedna z nich nosi nazwę „Oko Boga”. Według przekazów historycznych, w czasach niewoli osmańskiej chrześcijanie szukali tam schronienia przed tureckimi najazdami.
Piękne doświadczenie pobytu w Bułgarii – w tym poznanie trudnej pracy franciszkanów w realiach absolutnej mniejszości wyznaniowej, a przede wszystkim wdzięczność wiernych za dostrzeżenie ich istnienia oraz za dar z Asyżu – stało się dla mnie dowodem na to, że włączenie tego kraju do projektu spirito di Assisi było właściwym wyborem.
Dziękuję współbraciom zakonnym za przyjęcie, gotowość do pokonywania samochodem wielu kilometrów oraz niesamowitą gościnność i życzliwość. Zresztą są oni zawsze niezwykle otwarci na gości.
Na koniec mała ciekawostka. W Jerozolimie, przy samym Bożym Grobie, przez wieki istniała bułgarska kaplica. Dowiadujemy się tego od niemieckiego mnicha Jana z Würzburga, który żył tam w XII wieku. Kilka wieków później rosyjski dyplomata i kupiec Wasilij POZNYAKOV w swojej książce Opis miejsc świętych pisał: „A przed małą cerkwią przy grobie stoi bułgarski tron, a nad nim płonie dzień i noc lampa”.
Dziś w trzech naszych kościołach w Bułgarii płonie lampa z Asyżu, będąca znakiem obecności spirito di Assisi.
Fr. Sławomir KLEIN
delegat generalny ds. ekumenizmu i dialogu międzyreligijnego (EDI)








